House

0 είδη

Αισθητηριακή ολοκλήρωση: Θεωρία – Συμπτώματα – Θεραπεία


Γράφει η Σωτηρία Δασκαλάκη*

Λογοπεδικός – Υπεύθυνη του Κέντρου Αποκατάστασης Διαταραχών Επικοινωνίας
«Ορθώς Λέγειν»

Η «Αισθητηριακή Ολοκλήρωση» είναι η θεωρία και η αντίστοιχη θεραπευτική παρέμβαση, σύμφωνα με την οποία «η κατάλληλη δράση και συμπεριφορά των παιδιών βασίζεται στη λήψη, την επεξεργασία και την ερμηνεία των πληροφοριών, που εισέρχονται από το περιβάλλον, μέσω των αισθητηριακών συστημάτων».

Πρωτοδιατυπώθηκε κατά τη δεκαετία του 1970 από την A. J. Ayres (εργοθεραπεύτρια και νευροεπιστήμονα), ενώ έκτοτε μελετήθηκε και εμπλουτίστηκε από πληθώρα επιστημόνων. Παρόλο που στην Αμερική και αρκετές χώρες της Ευρώπης αποτελεί την πλέον δημοφιλή εργοθεραπευτική παρέμβαση, στην Ελλάδα άρχισε να αναγνωρίζεται και να εφαρμόζεται μόλις την τελευταία δεκαετία.

Η δυσλειτουργία της αισθητηριακής ολοκλήρωσης

Πολλές φορές η διαδικασία της επεξεργασίας των προσλαμβανόμενων πληροφοριών από τα αισθητηριακά συστήματα διαταράσσεται, δίνοντας στις πληροφορίες αυτές ακατάλληλες ερμηνείες. Ως αποτέλεσμα, προκύπτει η υπερ-αντίδραση, η υπο-αντίδραση ή και κάποιες φορές ο συνδυασμός των δύο.

Photo by Kaboompics .com from Pexels

Σημάδια αισθητηριακής δυσλειτουργίας

Θα πρέπει να ερευνήσετε το ενδεχόμενο αισθητηριακής δυσλειτουργίας, εάν το παιδί:

  • Σκοντάφτει ή/ και πέφτει πολύ εύκολα
  • Χάνει συνεχώς πράγματα ή του πέφτουν από τα χέρια
  • Είναι αποδιοργανωμένο και δείχνει να επικρατεί μια χαοτική κατάσταση στη ζωή του
  • Είναι αδέξιο, οι κινήσεις του είναι ασυντόνιστες και φαίνεται να κινείται με παράξενο τρόπο
  • Διασπάται εύκολα η προσοχή του ή/και έχει ελάχιστη διάρκεια προσοχής
  • Δεν έχει αντοχή στο στρες
  • Αναστατώνεται και συγχύζεται εύκολα και χωρίς προφανή για εμάς λόγο
  • Δείχνει απέχθεια (ή αντίθετα αναζητά έντονα) το άγγιγμα, το αγκάλιασμα και τη σωματική επαφή με άλλους
  • Είναι υπερ-δραστήριο, υπερ-κινητικό ή - αντίθετα - μοιάζει σα "ληθαργικό"
  • Παρόλο που έχει φυσιολογική νοημοσύνη, εκδηλώνει μαθησιακές δυσκολίες (στην ανάγνωση, τη γραφή, τα μαθηματικά)
  • Παρουσιάζει δυσκολίες στον προφορικό λόγο
  • Παρουσιάζει ανεπαρκή συντονισμό λεπτής κινητικότητας

ΤΑ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Πέρα από τα ευρέως διαδεδομένα αισθητηριακά συστήματα (οπτικό, γευστικό, ακουστικό, οσφρητικό), στην επίτευξη της αισθητηριακής ολοκλήρωσης μεγαλύτερο ρόλο φαίνεται να διαδραματίζουν: α) το απτικό, β) το αιθουσαίο και γ) το ιδιοδεκτικό.

Α. Το Απτικό Σύστημα

Photo by Sharon McCutcheon from Pexels

Οι προσλαμβανόμενες από το απτικό σύστημα πληροφορίες φτάνουν στον εγκέφαλο μέσω των νεύρων που υπάρχουν κάτω από το δέρμα μας. Οι πληροφορίες αυτές αφορούν τον πόνο, τη θερμότητα, την πίεση και την αφή. Η δυσλειτουργία του απτικού συστήματος εκδηλώνεται συνήθως μέσω της άρνησης του παιδιού για σωματική επαφή (αγγίγματα, χάδια κλπ), της άρνησής του να αγγίξει ή ακόμη και να φάει τροφές με

συγκεκριμένη υφή (π.χ. σταφίδες), της δυσκολίας του να φορέσει ρούχα από συγκεκριμένα υφάσματα, της δυσφορίας του ή ακόμη και του φόβου του να λουστεί ή να πλύνει το πρόσωπό του, της διστακτικότητάς του στο να λερώσει τα χέρια του (π.χ. με άμμο, δαχτυλομπογιές, κόλλα κλπ) ή της χρήσης μόνο των ακροδάχτυλών του για την εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών κι όχι ολόκληρου του χεριού του. 

Δραστηριότητες που διεγείρουν
το Απτικό Σύστημα

  • Παιχνίδια με άμμο και νερό (σε αμμοδόχο, στη θάλασσα ή σε ειδικά διαμορφωμένα κουτιά σε εσωτερικούς χώρους)
  • Επαφή του παιδιού με τροφές, υφάσματα και αντικείμενα διαφόρων υφών (δημητριακά, σταφίδες, όσπρια, ζελέ, γούνες, τσόχες, βαμβακερά, κουμπιά, μαλλί, λάστιχο κλπ)
  • Αισθητηριακό κουτί από χαρτόνι (σα σκηνή): Σε μια μεγάλη κούτα κρεμάστε - από διάφορα μήκη - κομμάτια υφασμάτων, μπαλάκια διαφόρων μεγεθών κλπ και αφήστε το παιδί να μπαίνει μέσα στο κουτί και να παίζει με αυτά
  • Μικρό αισθητηριακό κουτί: Σε ένα πλαστικό κουτί αποθήκευσης τοποθετήστε ένα υλικό σε κοκκιώδη (π.χ. καλαμπόκι, χρωματιστό ρύζι, άμμο κλπ) ή κολλώδη μορφή (π.χ. ζελέ, "χλαπάτσα" κλπ) και μέσα σε αυτό τοποθετήστε αντικείμενα διαφόρων μεγεθών και υφών (π.χ. ένα γούνινο ζωάκι, ένα τσόχινο μπαλάκι, ένα ξύλινο τρίφτη κλπ). Προσθέστε αντικείμενα που θα βοηθήσουν το παιδί στο άγγιγμα και την παρατήρηση, όπως μεγενθυντικό φακό, δοσομετρητές, χωνιά κοκ. Αφήστε το παιδί να επεξεργαστεί τις υφές. Μπορείτε να δημιουργήσετε και κουτιά από διάφορες θεματικές ενότητες, για παράδειγμα βυθός της θάλασσας, ζώα της ζούγκλας, γήπεδο ποδοσφαίρου κ.ά.

Β. Το Αιθουσαίο Σύστημα

Το κέντρο του Αιθουσαίου Συστήματος εντοπίζεται στο έσω αυτί (λαβύρινθος). Είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία των πληροφοριών που σχετίζονται με την κίνηση, τη βαρύτητα και την ισορροπία. Βοηθάει στην αντίληψη του σώματός μας μέσα στο χώρο, ενώ κινούμαστε. Επηρεάζει πολύ τον αμφιτερόπλευρο συντονισμό, το μυικό τόνο και το επίπεδο διέγερσης. Ο κατάλληλος ερεθισμός του προκαλεί ηρεμία και θετικές συναισθηματικές αντιδράσεις, ενώ ο λανθασμένος ερεθισμός μπορεί να προκαλέσει αρνητικές αντιδράσεις και άγχος.

Δραστηριότητες που διεγείρουν το Αιθουσαίο Σύστημα

  • Κούνιες
  • Αιώρες
  • Κουνιστές πολυθρόνες
  • Κίνηση σε ράμπες / ανηφόρες / κατηφόρες
  • Οποιαδήποτε κίνηση σε γραμμικό και κυκλικό επίπεδο
Φωτογραφία από Free-Photos από το Pixabay

Γ. Το Ιδιοδεκτικό Σύστημα

Σχετίζεται με τις πληροφορίες που δεχόμαστε από τους μύες και τις αρθρώσεις. Βοηθά στην αντίληψη του σώματος, στον κινητικό έλεγχο, στη διαβάθμιση της κίνησης, στη στασική σταθερότητα και στη συναισθηματική ασφάλεια.

Δραστηριότητες που διεγείρουν
το Ιδιοδεκτικό Σύστημα

Δραστηριότητες που απαιτούν «σκληρή δουλειά», κάνουν τους μύες και τις αρθρώσεις να ενεργοποιούνται και προσφέρουν έντονο ιδιοδεκτικό ερεθισμό. Οι δραστηριότητες αυτές γίνονται συνήθως εναντίον κάποιας αντίστασης. Παραδείγματα τέτοιων δραστηριοτήτων είναι:

  • Κουβάλημα ή σύρσιμο βαριών αντικειμένων, όπως στοίβες από βιβλία, τσάντες με ψώνια, μπάλες και παιχνίδια γεμάτα με βάρη. Δώστε στο παιδί σας την ευκαιρία να σας βοηθήσει στο κουβάλημα πραγμάτων (ψώνια, καλάθι με άπλυτα, ανάλογα με την ηλικία και τη μυική του δύναμη).
  • Δυνατό σπρώξιμο ενάντια σε αντίσταση, όπως είναι το σπρώξιμο του τοίχου ή του θρανίου, η μετακίνηση επίπλων κλπ. Αφήστε το παιδί σας να σας βοηθήσει στις δουλειές του σπιτιού, που παρέχουν ιδιοδεκτικότητα, όπως καθάρισμα τραπεζιού με πετσέτα ή wettex, καθάρισμα κάθετων επιφανειών, όπως τοίχων και τζαμιών (αν δεν υπάρχει κίνδυνος). Δώστε του επίσης την ευκαιρία να σας βοηθήσει στο πλύσιμο και το σκούπισμα του αυτοκινήτου.
Free photo stocksnap.io
  • Θεραπευτικό βούρτσισμα και πιέσεις στις αρθρώσεις
  • Ισομετρικές ασκήσεις ενάντια στη βαρύτητα
  • Οτιδήποτε προκαλεί πίεση στις αρθρώσεις
  • Τραμπολίνο
  • Πηδηματάκια
  • Σχοινάκι
  • Πους απς
  • Ασκήσεις με ελαστικούς επιδέσμους

Θεραπεία Αισθητηριακής Διαταραχής

Οι δραστηριότητες και τα ερεθίσματα που καταγράφηκαν παραπάνω, στόχο έχουν την υποβοήθηση του παιδιού στην επίτευξη της αισθητηριακής ολοκλήρωσης. Παρόλα αυτά, σε περίπτωση που εντοπίσετε σημάδια αισθητηριακής διαταραχής, όλα τα παραπάνω δεν είναι αρκετά.

Όπως και σε κάθε αναπτυξιακή διαταραχή, έτσι και στην περίπτωση της αισθητηριακής, ο σχεδιασμός και η παρακολούθηση ενός εξατομικευμένου θεραπευτικού προγράμματος από ειδικό εργοθεραπευτή κρίνεται απαραίτητη, όχι μόνο για την αντιμετώπιση της διαταραχής καθαυτής, αλλά και για την εξάλειψη των κοινωνικών και συναισθηματικών δυσκολιών που το παιδί πιθανόν αντιμετωπίζει, λόγω της αισθητηριακής δυσκολίας του.

H έγκαιρη διάγνωση, η αποδοχή, η εμπιστοσύνη, ο σεβασμός, η υπομονή και επιμονή μαζί με την ομαδική συνεργασία (παιδί – εργοθεραπευτής– οικογένεια – σχολείο) είναι τα απαραίτητα συστατικά ενός επιτυχημένου θεραπευτικού προγράμματος.

*Σχετικά με τη Συγγραφέα:

Η Σωτηρία Δασκαλάκη είναι Λογοπεδικός, απόφοιτος του Μητροπολιτικού Κολλεγίου και ασχολείται με την αποκατάσταση του λόγου και της επικοινωνίας σε παιδιά και ενήλικες. Εργάζεται ως παράλληλη στήριξη σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, ενώ είναι υπεύθυνη του Κέντρου Αποκατάστασης Διαταραχών Επικοινωνίας «Ορθώς Λέγειν» (Αγίας Τριάδος 60, Παιανία – Τηλ: 6936128168).

Αφήστε ένα σχόλιο

Αφήστε μια απάντηση